Бүрэн офлайн, дотоод AI систем — Төрийн байгууллагад зориулсан санал

Энэ бол интернэтгүй (air-gap) орчинд ажилладаг, файл болон баримт бичиг уншдаг, ChatGPT-тэй төстэй, монгол хэлээр сургасан дотоод AI системийг байгууллагын өөрийн серверт байршуулах санал юм. Бүх мэдээлэл байгууллагын дотор үлдэх тул гадны үүлэн үйлчилгээ (ChatGPT, Google) рүү ямар ч өгөгдөл дамжихгүй.

Бүх систем — AI загвар, өгөгдөл, server — байгууллагын өөрийн дотоод орчинд (on-premise), интернэтээс тусгаарлагдан ажиллана.

Товч танилцуулга

Төрийн байгууллагын албан хаагчдад орчин үеийн AI туслахыг монгол хэлээр, гэхдээ интернэтгүй, бүрэн дотоод орчинд хүргэх нь энэ саналын гол зорилго.

	Товч
Юу вэ?	ChatGPT-тэй адил ухаалаг туслах — асуултад хариулах, баримт бичиг боловсруулах, орчуулах, нэгтгэх. Бүгд монгол хэлээр.
Хаана ажиллах вэ?	Зөвхөн байгууллагын өөрийн серверт, интернэтгүй (air-gap). Мэдээлэл гадагш гарахгүй.
AI загвар	Google-ийн нээлттэй эх Gemma 2 27B, Содура монгол хэлд тусгайлан сургасан.
Хэн хийх вэ?	Содура ХХК — монгол үндэстэн инженерүүд, газар дээр нь ажиллана.
Технологи бэлэн үү?	Тийм. Ажиллаж буй хувилбарыг яг одоо туршиж үзэх боломжтой: chat.sodura.ai (чанарыг үзүүлэх нийтийн хувилбар — нэвтрүүлэх систем нь үүнтэй ижил хөдөлгүүртэй, гэхдээ бүрэн офлайн).
Зардал	Нэг удаагийн нэвтрүүлэлт ~37 сая ₮ + сарын дэмжлэг. Хэрэглэгчийн тоогоор нэмэгдэх төлбөргүй.
Хугацаа	Туршилтаас эхэлж ~3 сарын дотор бүрэн нэвтрүүлэх.

Технологи өнөөдөр бэлэн: Бидний AI-ийн монгол хэлний чанарыг chat.sodura.ai дээр шууд туршиж болно. Энэ нь зөвхөн чанарыг үзүүлэх зорилготой нийтийн (интернэт) хувилбар. Танай байгууллагад нэвтрүүлэх систем нь яг ижил AI хөдөлгүүртэй боловч интернэтэд огт холбогдохгүй, бүх мэдээлэл танай серверт үлдэнэ.

Энэ юу гэсэн үг вэ? (Энгийн тайлбар)

ChatGPT гэдэг бол интернэтээр гадны (АНУ-ын) сервер рүү таны асуултыг илгээж хариулт авдаг үйлчилгээ. Албаны болон нууц мэдээлэлд энэ нь тохиромжгүй — учир нь мэдээлэл байгууллагаас гарч, хэн нэгний хяналтад очдог. Бидний санал бол яг ийм ухаалаг туслахыг таны байгууллагын дотор, интернэтэд огт холбогдохгүйгээр ажиллуулах юм. Тоног төхөөрөмж, программ, өгөгдөл — бүгд таны серверийн өрөөнд байрлана.

	ChatGPT (үүлэн)	Бидний дотоод AI
Мэдээлэл хаана очдог вэ?	Гадны сервер (АНУ)	Зөвхөн таны сервер
Интернэт шаардлагатай юу?	Тийм	Үгүй (бүрэн офлайн)
Нууц мэдээлэлд тохиромжтой юу?	Үгүй	Тийм
Хэн эзэмшдэг вэ?	Гадны компани	Таны байгууллага
Сарын төлбөр	Хэрэглэгч тус бүрээр	Байхгүй (өөрийн сервер)

Гол давуу талууд:

Бүрэн офлайн (air-gap): Интернэтэд холбогдохгүйгээр ажиллана. Мэдээлэл гадагш гарах техникийн боломжгүй.
ChatGPT-тэй төстэй чанар: Албаны, хууль эрх зүйн, тоон мэдээллийг ойлгож, монгол хэлээр хариулна.
Бүрэн эзэмшил: Загвар, өгөгдөл, log бүгд таны мэдэлд. Гадны компаниас хараат бус.
Шинэ систем рүү шилжих шаардлагагүй: Одоогийн дэд бүтцэд нэгтгэн нэвтрүүлнэ.

Системийн бүтэц (Сүлжээний зураглал)

Доорх зураглал нь системийн бүх хэсэг байгууллагын дотоод хаалттай сүлжээнд байрлаж, гадаад интернэтээс физикээр тусгаарлагдсаныг харуулна.

Мэдээллийн урсгал (Data flow)

Доорх зураглал нь хэрэглэгч асуулт асуухаас эхлээд хариулт авах хүртэлх замыг харуулна. Бүх алхам байгууллагын сервер дотор явагдаж, ямар ч цэгт мэдээлэл гадагш гарахгүй.

RAG аргачлал: AI эхлээд дотоод баримтаас холбогдох мэдээллийг хайж олоод, түүндээ тулгуурлан хариулт гаргана. Ингэснээр хариулт нь зохиомол биш, эх сурвалжтай байдаг.

Чухал: Загвар хариултаа гаргахдаа дотоод баримтаас эх сурвалж татаж ашиглана (RAG аргачлал). Ингэснээр хариулт нь зохиомол биш, бодит баримтад тулгуурлах ба ажилтан эх сурвалжийг шалгах боломжтой.

1. Ерөнхий зорилго

Энэ саналын зорилго нь Төрийн байгууллагад зориулсан бүрэн офлайн (air-gap) дотоод AI системийг тодорхойлж, түүний ашиглалтын шаардлага, мэдээллийн аюулгүй байдал, хэрэглэгчийн төрөл болон техникийн шаардлагыг танилцуулахад оршино.

Энэхүү систем нь байгууллагын нууц мэдээллийг интернэтэд огт дамжуулахгүйгээр дотоод сервер дээр ажиллаж, хэрэглэгчдийн асуултад монгол хэлээр оновчтой хариулт өгөх, файл болон баримт бичгийг уншиж тайлбарлах чадвартай.

2. Аюулгүй байдал ба хандалтын удирдлага

№	Шаардлага	Тайлбар
1	Хандалтын хяналт	Зөвхөн зөвшөөрөгдсөн хэрэглэгчид системд нэвтэрнэ.
2	Цахим шуудангийн домэйн хязгаар	Зөвхөн заасан домэйнээр бүртгүүлсэн хэрэглэгчид нэвтэрнэ. Жишээ: `@gov.mn`.
3	IP хаягийн хязгаар	Системд зөвхөн байгууллагын дотоод IP сүлжээнээс хандана. Зөвшөөрөгдсөн IP жагсаалтыг шинэчилж байна.
4	Хувийн нууцлал	Хэрэглэгч бүр зөвхөн өөрийн эрхийн дагуу нэвтэрч, өөрийн нэвтрэх нэр, нууц үгтэй байна.
5	Эрхийн удирдлага	Эрх олгох, өөрчлөх, системийн удирдлагыг төвлөрсөн хяналтын самбараар гүйцэтгэнэ.

3. Үйл ажиллагааны тохиолдол (Use Cases)

Дараах тохиолдлууд нь дотоод офлайн AI системийг засаг захиргааны болон төрийн байгууллага хэрхэн ашиглахыг харуулна.

3.1 Үндсэн хэрэглээ

Тохиолдол	Тайлбар	Эх сурвалж
Албаны асуултад хариулах	Засаг захиргааны байгууллагын ажилтан, иргэдийн асуултад нарийвчилсан хариулт өгөх	Дотоод мэдээллийн сан
Файл, баримт бичиг унших	PDF, Word, Excel файлыг уншиж агуулгыг тайлбарлах	Хууль, дүрэм, бодлогын баримтын сан
Хэлний орчуулга	Монгол–англи, англи–монгол орчуулга	Албан хэрэглээний орчуулга
Мэдээллийн лавлагаа	Интернэтгүй орчинд дотоод мэдээллийн сангаас хариулт өгөх	Дотоод портал, interface

3.2 Нэмэлт хэрэглээ

Нэг асуултад хэд хэдэн хувилбар хариулт санал болгох.
Дотоод систем дээрээ баримт бичгийг шууд хайж олох.
Сургалтын явцад хэрэглэгчид тохирсон хэлээр агуулга авах.

3.3 Хэрэглэгчийн төрөл

Хэрэглэгч: Төрийн байгууллагын ажилтан, IT мэргэжилтэн, менежер.
Хэл: Монгол албан хэлээр асуулт асуух, баримт бичгийн агуулгыг унших, орчуулах чадвартай.
Техникийн хамгийн бага шаардлага: 16 ГБ RAM, олон цөмт процессор, 500 ГБ-аас дээш SSD.

4. Үйл ажиллагааны функцууд

№	Функц	Тайлбар
1	Файл оруулах	PDF, Word, Excel, зураг, сканнердсан файл зэрэг олон форматыг оруулах.
2	Асуулт асуух	Оруулсан файлын агуулгад үндэслэн чөлөөт асуулт асуух, чанартай хариулт авах.
3	Орчуулга/товчлол	Монгол–англи орчуулга, урт баримтыг товчлох.
4	Interface	ChatGPT-тэй төстэй, файл чирч оруулах (drag & drop) боломжтой ээлтэй interface.

5. Баримт бичиг боловсруулах

№	Чадвар	Тайлбар
1	PDF уншилт	PDF файлын текстийг уншиж, тайлбарлаж хариулт өгөх.
2	Word/Excel	.docx, .xlsx файлаас өгөгдөл авах, хүснэгт, диаграм тайлбарлах.
3	Зураг боловсруулах	PNG, JPG зураг дээр OCR ажиллуулж текст гаргах.
4	Сканнердсан файл	Сканнердсан болон хуучин баримтыг дижитал болгож хайх боломжтой болгох.

6. AI хөдөлгүүр ба дотоод database

Монгол хэлний албан болон хууль эрх зүйн салбарт тусгайлан сургасан дотоод AI хөдөлгүүр.

№	Бүрэлдэхүүн	Тайлбар
1	Үндсэн загвар	Google-ийн нээлттэй эхийн Gemma 2 27B загварыг Содура монгол хэл дээр нэмж сургасан (fine-tune) хувилбар. Дотоод server дээр ажиллана.
2	Хайлтын сан (search index)	Баримт бичиг, албан хэл, хууль дүрэм, бодлогын баримтын сангаас шууд хайж хариулт өгөх.
3	Дотоод database	Файл, текст, индекс, хэрэглэгчийн эрх, log бүгд байгууллагын server дээр хадгалагдана. Гадагш дамжуулахгүй.
4	Хэлний дэмжлэг	Монгол хэлний найруулга, хэл зүй, орчуулга, товчлолыг чанартай дэмжинэ.

7. Аюулгүй байдал ба нууцлал

№	Шаардлага	Тайлбар
1	Өгөгдөл гадагш гарахгүй	AI асуулт, файл, OCR текст, индекс, log бүгд байгууллагын server дээр үлдэнэ.
2	Гадаад API ашиглахгүй	Офлайн ажилладаг тул ChatGPT, Google зэрэг үүлэн үйлчилгээ рүү мэдээлэл явуулахгүй.
3	Эрхийн түвшин	Алба, газар, хэлтэс, хэрэглэгч бүр зөвхөн зөвшөөрөгдсөн баримтаа харна.
4	Log ба audit	Хэн, хэзээ, ямар файл оруулсан, ямар асуулт асууж, ямар хариу авсныг audit log-д хадгална.
5	Сүлжээний хамгаалалт	Зөвхөн дотоод IP, домэйн, VPN-ээр хандана. Гаднаас шууд нэвтрэх боломжгүй.
6	Backup	Database, файл, индексийг байгууллагын бодлогын дагуу backup хийнэ.
7	Хүний баталгаажуулалт	AI-ийн хариуг “эхний ноорог/туслах санал” гэж үзэж, эцсийн шийдвэрийг ажилтан гаргана.

7.1 Физик тусгаарлалт ба нууцын зэрэглэл

№	Шаардлага	Тайлбар
1	Air-gap (физик тусгаарлалт)	Систем интернэт болон гадаад сүлжээнд физикээр огт холбогдохгүй. Мэдээлэл гарах техникийн зам байхгүй.
2	Нууцын зэрэглэлд нийцэх	Байгууллагын нууцлалын зэрэглэлийн журмын дагуу байршуулна. Загвар нь анхдагчаар бүх баримтыг нууц гэж үзэж, эрхгүй хэрэглэгчид үзүүлэхгүй.
3	Зөөврийн төхөөрөмжийн хяналт	USB, гадаад диск зэргээр мэдээлэл оруулах/гаргахыг журмаар хязгаарлах боломжтой.
4	Тусдаа байршил	Сервер нь зөвшөөрөгдсөн, хамгаалалттай серверийн өрөөнд байрлана. Физик хандалтыг байгууллага хянана.

7.2 Хараат бус баталгаажуулалт ба хүлээн авах шалгуур

Бид өөрсдийгөө шалгахгүй. Системийн аюулгүй байдлыг байгууллагын томилсон хараат бус мэргэжилтнүүд шалгаж баталгаажуулна.

№	Шаардлага	Тайлбар
1	Нэвтрэлтийн тест (pen-test)	Байгууллагын эсвэл хараат бус багаар халдлагын туршилт хийлгэж, илэрсэн зөрчлийг засна.
2	Эх кодын хяналт	Шаардлагатай тохиолдолд эх код, тохиргоог байгууллагад шалгуулах боломжтой.
3	Хүлээн авах шалгуур (acceptance)	Хурд, нарийвчлал, аюулгүй байдлын тодорхой шалгуурыг урьдчилан тогтоож, түүнд хүрсэн тохиолдолд л хүлээлгэн өгнө.
4	Албан ёсны зөвшөөрөл	Байгууллагын мэдээллийн аюулгүй байдлын хариуцсан нэгжийн зөвшөөрлийн дараа ашиглалтад орно.

7.3 AI-ийн хариултын хязгаар ба хариуцлага

№	Зарчим	Тайлбар
1	Туслах хэрэгсэл	Систем нь мэдээлэл бэлтгэх туслах хэрэгсэл. Албан ёсны шийдвэрийг орлохгүй.
2	Эх сурвалж заана	Хариулт бүр дотоод баримтын эх сурвалжид тулгуурлах ба ажилтан түүнийг шалгаж болно.
3	Эцсийн шийдвэр хүнийх	Бүх шийдвэрийг эрх бүхий ажилтан гаргана. AI зөвхөн ноорог/санал өгнө.
4	Нарийвчлалын үнэлгээ	Загварын хариултын чанарыг тогтмол хэмжиж, тайлагнах аргачлалтай.

8. Хууль эрх зүй ба засаг захиргааны нийцэл

№	Зарчим	Тайлбар
1	Кибер аюулгүй байдлын тухай хууль	Систем нь нууц мэдээлэл болон чухал баримтыг хамгаална.
2	Мэдээллийн аюулгүй байдлын дүрэм	Байгууллага мэдээллийн аюулгүй байдлын хууль тогтоомжийн дагуу нууцыг хамгаална.
3	Засаг захиргааны мэдээллийн стандарт	Хандалтыг хянаж, бүрэн audit log хөтөлнө.
4	Эрхийн ялгаа	Нууцлалын түвшин өндөр албан тушаалтан, мэргэжилтнүүдийн эрхийг тусгаарлах боломжтой.

9. Эрх, үүргийн хяналт ба мэдээллийн удирдлага

№	Шаардлага	Тайлбар
1	Үүргийн хуваарилалт	Систем удирдлага, админ, хэрэглэгчийн эрхийг нарийн тодорхойлох.
2	Эрхийн түвшин	Зөвхөн зөвшөөрөгдсөн ажилтан, менежер, инженерүүд эрхтэй байна.
3	Хугацааны хязгаар	Хэрэглэгчийн эрхийг хугацаагаар хязгаарлаж, дуусахад нь автоматаар татан буулгах.
4	Хувийн өгөгдөл хамгаалах	Эмзэг мэдээллийг дэлгэцээс хамгаалж, нууцлалын стандартыг баримтлах.
5	Үйл ажиллагааны түүх	Системийн үйл ажиллагаа, хандалтын түүхийг 5 жил хадгалах.

10. Аюулгүй байдлын үнэлгээ ба шалгалт

№	Шаардлага	Тайлбар
1	Аюулгүй байдлын үнэлгээ	Системийн эмзэг байдлыг шалгаж, эрсдэлээс урьдчилан сэргийлэх.
2	Нэвтрэлтийн тест	Дотоод аюулыг тогтоож, эрсдэлийн үнэлгээний тайлан гаргах.
3	Ажилтны сургалт	Ажилтнуудыг аюулгүй байдлын сургалтад хамруулж мэдлэгийг дээшлүүлэх.
4	Техникийн сургалт	Дэмжлэг үзүүлэх ажилтан, инженерүүдэд сургалт өгч, дүрэм журмыг баримтлуулах.

11. Тусламж ба сэргээн босгох арга хэмжээ

№	Шаардлага	Тайлбар
1	Дэмжлэгийн үйлчилгээ	Системийн гэмтэл, доголдлын үед мэргэжилтэн шуурхай дуудаж засварлах.
2	Нөөц төхөөрөмж	Сервер, сүлжээний эд анги гэмтсэн үед хурдан сэлбэх нөөц төхөөрөмжтэй байх.
3	Сэргээн босгох төлөвлөгөө	Гэмтлийн дараа системийг сэргээх төлөвлөгөөтэй, түүнийг тогтмол тестлэх.

12. Системийн баталгаажуулалт ба хөгжүүлэлт

№	Шаардлага	Тайлбар
1	Хөгжүүлэлтийн орчин	Дотоод сервер дээр Docker/Kubernetes суурьтай орчин.
2	Модульчлал	Нэмэлт модулиар системийг өргөтгөх боломжтой бүтэц.
3	Удирдлагын самбар	Системийн төлөв, эрхийн жагсаалт, хандалтын түүх, AI-ийн хариултын чанарыг хянах.
4	Техникийн тохиргоо	Дор хаяж 16 ГБ RAM, 4 CPU, 500 ГБ SSD.

13. AI загварын гарал үүсэл ба эзэмшил (Sovereignty)

Төрийн байгууллагын хувьд хамгийн чухал асуулт бол: «Энэ AI загвар хаанаас гаралтай вэ? Гадны улсын хяналтад байгаа юу?» Бидний хариулт:

Google-ийн нээлттэй эх Gemma 2 суурь дээр Содура монгол хэлний өгөгдлөөр нэмж сургаж (fine-tune), эцсийн загварыг танай server дээр байршуулна.

Асуулт	Хариулт
Үндсэн загвар юу вэ?	Google-ийн Gemma 2 27B — нээлттэй эхийн (open-weights) загвар. Кодын жин нь нийтэд ил, шалгах боломжтой.
Хэн монгол хэлд сургасан бэ?	Содура ХХК өөрөө монгол хэлний өгөгдөл дээр нэмж сургасан (fine-tune). Эцсийн загвар бол Содурагийн эзэмшлийн монгол хэлний хувилбар.
Гадны улс руу мэдээлэл явах уу?	Үгүй. Загвар бүрэн офлайн ажиллах ба интернэт холболтгүй. Google эсвэл өөр хэн ч хариултыг харахгүй.
Нуугдмал код (backdoor) байж болох уу?	Загварын жин нийтэд ил тул бие даан шалгаж болно. Систем air-gap орчинд ажиллах тул гадагш холбогдох техникийн боломжгүй.
Google энэ загварыг хааж болох уу?	Үгүй. Жин нь таны серверт хадгалагдсаны дараа Google-ийн оролцоо шаардлагагүй, бүрэн тань мэдэлд.

Гол санаа: Та АНУ-ын Google-ийн ил тод, нийтэд хүртээмжтэй суурь дээр Монголын инженерүүдийн монгол хэлд тохируулсан, Монголын сервер дээр, Монголын хяналтад ажиллах загвар авна.

Монгол хэлний чанарыг өнөөдөр шалгах: Энэ загварын монгол хэлний түвшинг chat.sodura.ai дээр шууд туршиж үзэх боломжтой. (Энэ нийтийн хувилбар нь зөвхөн чанарыг үзүүлэх зорилготой бөгөөд танай байгууллагын нэвтрүүлэлт нь ижил хөдөлгүүртэй боловч бүрэн офлайн ажиллана.)

13.1 Ажлын станцын техникийн тодорхойлолт

Дараах тодорхойлолт нь 24 ГБ VRAM бүхий нэг GPU ашиглан Gemma 2 27B загварыг ажиллуулах боломжийг харуулна.

Тодорхойлолт	Тайлбар
Загварын хэмжээ	27B загварыг 4 битийн квантжуулалтаар 24 ГБ VRAM дээр ажиллуулна. Контекстийн нэмэлт зарцуулалтыг тооцвол нийт ойролцоогоор 38 ГБ VRAM хүртэл шаардлагатай.
GPU	NVIDIA RTX 4090 / A10 / A100 (24 ГБ), эсвэл 16 ГБ VRAM бүхий 2 GPU.
Санах ой	64 ГБ RAM, 1 ТБ SSD.
Хурд	Нэг асуултад 1–3 секундэд хариулна, бүрэн офлайн ажиллана.
Хэл	Содурагийн монгол хэлээр fine-tune хийсэн Gemma 2 27B.

14. Байгууллагаас тодруулах асуултууд

Засаг захиргааны болон тоног төхөөрөмжийн хариуцсан ажилтантай уулзах үед дараах мэдээллийг тодруулна:

Дотоод сүлжээ: Дотоод IP хаягийн бүтэц, proxy ашигладаг эсэх.
Цахим шуудангийн домэйн: Домэйн, хэрэглэгч бүртгэх журам.
Техникийн баг: IT болон инженерийн багийн бүрэлдэхүүн, тоо.
Мэдээллийн аюулгүй байдал: Одоогийн аюулгүй байдлын систем, баталгаажуулалт, шалгалт.
Байршил ба хангамж: Серверийн өрөө, цахилгаан, тусгай шаардлагууд.
Нууцлалын бүс: Нууцлалын түвшин, эрхийн удирдлагын систем.
Төсөв: Төсвийн хэмжээ, зарцуулалтын төлөвлөгөө, хязгаарлалт.
Дэмжлэг: Хүсэж буй дэмжлэгийн хэлбэр, холбогдох программ хангамж.
Хугацаа: Систем шилжих хүссэн хугацаа, төлөвлөгөө.
Үр дүнгийн шалгуур: Ажлын үр дүн, чанарын хяналтын шалгуур.

15. Хэрэгжүүлэлтийн зардлын тооцоо

Энэ хэсэгт дотоод офлайн AI системийг хэрэгжүүлэх зардлыг бүрэлдэхүүн хэсгээр нь танилцуулав. Бүх үнийг Монгол төгрөгөөр (MNT) тооцов.

15.1 Программ хангамжийн хөгжүүлэлт ба суурилуулалт

№	Үе шат	Цаг	Хүн	Нэгж үнэ (MNT/цаг)	Үнэ (MNT)
1	Шаардлага тодруулах, UI/UX тохиргоо	60	1 инженер	20,000	1,200,000
2	Server тохиргоо, database	80	1 инженер	20,000	1,600,000
3	AI загвар холбох, embedding, индекс	80	1 AI инженер	25,000	2,000,000
4	OCR, файл боловсруулах интеграц	50	1 инженер	20,000	1,000,000
5	Харилцах UI, зохион байгуулалт	80	1 инженер	20,000	1,600,000
6	Аюулгүй байдал, эрхийн хяналт, audit	80	1 инженер	25,000	2,000,000
7	Туршилт, audit, засвар	80	2 инженер	20,000	1,600,000
8	Төрийн системтэй нийцүүлэх интеграц	80	1 инженер	25,000	2,000,000
9	Сургалт, админ заавар, баримт бичиг	80	1 инженер	20,000	1,600,000
10	Төслийн удирдлага, тайлагнал, хяналт	80	1 менежер	25,000	2,000,000
11	Нэмэлт туршилт, засвар	60	1 инженер	20,000	1,200,000
12	Нийцэл, дүн шинжилгээ	40	1 инженер	20,000	800,000
13	Дүн шинжилгээний тайлан	40	1 инженер	20,000	800,000
14	Программ хангамжийн баталгаажуулалт, тест	60	1 инженер	20,000	1,200,000
15	Засвар, сайжруулалт	60	1 инженер	20,000	1,200,000
16	Эцсийн хяналт, шалгалт	40	1 инженер	20,000	800,000
	Программ хангамжийн нийт	960			22,000,000

15.2 Тоног төхөөрөмж ба server

№	Тоног төхөөрөмж	Тоо	Нэгж үнэ (MNT)	Нийт (MNT)
1	GPU: NVIDIA RTX 3090 24GB	1	5,000,000	5,000,000
2	CPU / Эх хавтан / Кейс	1	3,000,000	3,000,000
3	RAM 64GB DDR4	1	1,200,000	1,200,000
4	SSD 1TB NVMe	1	800,000	800,000
5	Тэжээлийн блок, кейс	1	1,500,000	1,500,000
6	Монитор, гар, хулгана	1	500,000	500,000
7	Backup диск / NAS (өгөгдөл нөөцлөх)	1	3,000,000	3,000,000
	Тоног төхөөрөмжийн нийт			15,000,000

Тайлбар: Программ хангамжийн бүрэлдэхүүнүүд (AI загвар, OCR, database, inference engine, Nginx гэх мэт) нь нээлттэй эх сурвалжтай тул лицензийн нэмэлт зардал гарахгүй.

15.3 Нийт төсөв

Категори	Үнэ (MNT)
Программ хангамжийн хөгжүүлэлт, суурилуулалт, сургалт	22,000,000
Тоног төхөөрөмж, server (backup диск орсон)	15,000,000
НИЙТ ДҮН	37,000,000

Энэ зардал юунд тулгуурладаг вэ? Энэ бол нэг удаагийн нэвтрүүлэлтийн зардал. Үүний дараа хэрэглэгчийн тоо нэмэгдсэн ч нэмэлт лицензийн төлбөргүй (загвар нь нээлттэй эх). Харьцуулахад гадны үүлэн AI үйлчилгээ нь хэрэглэгч бүрээр сар бүр төлбөр авдаг бөгөөд урт хугацаандаа хэд дахин үнэтэй болохоос гадна мэдээллийг гадагш гаргадаг. Бид аль хэдийн ажиллаж буй технологид тулгуурладаг тул зардал бодитой, хэт өндөр тооцоо ороогүй.

16. Тусгай үйлчилгээ ба сарын дэмжлэг

№	Үйлчилгээ	Үнэ (MNT/сар)	Тайлбар
1	Программ засвар, шинэчлэл	750,000	Алдаа, аюулгүй байдлын засвар, шинэчлэл
2	Backup, аюулгүй байдлын шалгалт	250,000	Өгөгдлийн backup, төлвийн шалгалт
	Сарын дэмжлэгийн нийт	1,000,000

16.1 Өгөгдөл хадгалах, устгах бодлого

Өгөгдлийн хадгалах хугацаа, устгал, архивын бодлогыг байгууллага өөрөө тогтооно. Бүх өгөгдөл, файл, log байгууллагын server дээр байрладаг тул байгууллага өөрийн хууль дүрмийн дагуу хянах эрхтэй. Бид зөвхөн техникийн зөвлөгөө өгнө.

17. Дараагийн алхмууд

Server-ийн орчин: Рак, цахилгаан, дотоод сүлжээ, домэйн, storage, backup бодлогыг шалгах.
GPU серверийн тодорхойлолт: 1 × RTX 3090 (24GB) эсвэл түүнээс хүчтэй хувилбар сонгох.
Төсвийн төлөвлөгөө: Программ хангамжийн ажил ба тоног төхөөрөмжийн худалдан авалтыг төлөвлөх.
Хэрэгжүүлэлт:
- Туршилтын хувилбар суулгаж, OCR чанар, хариултын чанар, хурд, аюулгүй байдлыг хамтран шалгах.
- Албан ёсоор хүлээлгэн өгөх, сургалт явуулах, ашиглалтын болон админ заавар бэлтгэх.

18. Хэрэгжүүлэлтийн үе шат

Бид энэ процессыг 4 үе шатад хувааж авч үздэг. Хамгийн урт хугацаа зарцуулагддаг хэсэг нь тоног төхөөрөмж захиалах явдал бөгөөд бусад ажлыг богино хугацаанд гүйцэтгэнэ.

Үе шат 1 — Гэрээ, NDA байгуулах (1–2 өдөр)

Эхний алхам бол хамтын ажиллагааны гэрээ болон нууцын гэрээ (NDA) байгуулах юм. Байгууллагын дотоод өгөгдөл, баримт бичигтэй ажиллах тул энэ шат заавал шаардлагатай.

Хамтын ажиллагааны гэрээ ба хамрах хүрээ тодруулах
NDA гарын үсэг зурах
Ажлын хэсгийг тогтоох (байгууллагын IT хариуцсан ажилтан + Содурагийн инженерүүд)

Үе шат 2 — Тоног төхөөрөмжийн үнэлгээ ба захиалга (1 долоо хоног + хүлээлтийн хугацаа)

Байгууллага олон тохиолдолд CPU, эх хавтан, RAM, SSD-г аль хэдийн эзэмшсэн байдаг. Тиймээс бид эхлээд одоогийн тоног төхөөрөмжийг үнэлж, яг юу нэмж авах шаардлагатайг тодорхойлно. Шалгах зүйлс:

Бүрэлдэхүүн	Байгааг ашиглах	Нэмж авах шаардлагатай
CPU + эх хавтан + кейс	Байгаа бол ашиглана	Байхгүй бол авна
RAM 64 ГБ	Байгаа бол ашиглана	Дутуу бол нэмнэ
SSD 1 ТБ NVMe	Байгаа бол ашиглана	Дутуу бол нэмнэ
GPU: NVIDIA RTX 3090 24ГБ	Ихэвчлэн байхгүй	Заавал шаардлагатай
Backup диск / NAS	Байгаа бол ашиглана	Байхгүй бол авна

Гол санаа: Ихэнх тохиолдолд зөвхөн GPU нэмж авахад хангалттай байдаг тул тоног төхөөрөмжийн зардал мэдэгдэхүйц буурна.

Шаардлагатай тоног төхөөрөмжийг тодорхойлсны дараа захиалга өгч, ирэхийг хүлээнэ. Захиалгын хугацаа Монголд ихэвчлэн 1–3 долоо хоног байдаг.

Үе шат 3 — Суурилуулалт ба ажиллуулах (2 долоо хоногоос бага)

AI загвар болон системийн бүх программ хангамж аль хэдийн бэлэн тул тоног төхөөрөмж ирснийхээ дараа суурилуулалт маш хурдан явагдана.

Ажил	Хугацаа
GPU суурилуулах, систем тохируулах	1–2 өдөр
AI загвар, database, веб интерфейс суулгах	2–3 өдөр
Эрхийн удирдлага, аюулгүй байдал тохируулах	1–2 өдөр
Ажилтнуудад сургалт, туршилт	1–2 өдөр

Тоног төхөөрөмж ирснээс хойш ажилтнууд системийг ашиглаж эхлэхэд 1 долоо хоног хангалттай.

Үе шат 4 — Өгөгдөл цуглуулах, тохируулах (2–3 сар)

Систем ажиллаж эхэлсний дараа байгууллагын IT баг болон хэрэглэгчид бодит ажлын орчинд ашиглаж, санал хүсэлтээ бүртгэнэ.

Ажилтнууд жинхэнэ асуулт, файлаар систем туршина
Алдаатай хариулт, дутуу мэдлэгийн хэсгүүдийг тэмдэглэнэ
Байгууллагын дотоод баримт бичгийг database-д нэмж оруулна

2–3 сарын дараа цугларсан мэдээллийг үндэслэн загварын тохируулга (fine-tune), индексийн өргөтгөл хийж, системийг улам сайжруулна. Энэ бол нэг удаагийн том өөрчлөлт биш, харин жижиг, байнгын сайжруулалт юм.

Нийт хугацааны хүснэгт

Үе шат	Хугацаа	Гол үр дүн
1. Гэрээ, NDA	1–2 өдөр	Хамтын ажиллагааны эрх зүйн үндэс бэлэн
2. Тоног төхөөрөмжийн үнэлгээ + захиалга	1 долоо хоног + 1 сар хоног хүлээлт	Яг юу авах тодорхой болно; тоног төхөөрөмж ирнэ
3. Суурилуулалт, ажиллуулах	2 долоо хоног	Ажилтнууд системийг ашиглаж эхэлнэ
4. Өгөгдөл цуглуулах, тохируулга	2–3 сар	Систем байгууллагын хэрэгцээнд улам нийцнэ

Хамгийн урт хүлээлт нь тоног төхөөрөмж захиалах явдал. Тоног төхөөрөмж ирсний дараа системийг 2 долоо хоногийн дотор ажиллуулна.

19. Содура ХХК — гүйцэтгэгчийн талаар

Содура ХХК-ийн монгол инженерүүдийн баг — суурилуулалтаас сургалт, урт хугацааны дэмжлэг хүртэл газар дээр нь хамтран ажиллана.

Асуудал	Хариулт
Хэн хэрэгжүүлэх вэ?	Содура ХХК-ийн монгол инженерүүдийн баг. Шаардлагатай бол ажилтнуудын мэдээллийг урьдчилан танилцуулна.
Газар дээр ажиллах уу?	Тийм. Суурилуулалт, тохиргоо, сургалтыг байгууллагын байр дээр гүйцэтгэнэ. Air-gap орчинд алсаас хандах шаардлагагүй.
Урт хугацааны дэмжлэг	Гэрээгээр баталгаажсан засвар, шинэчлэл, сургалтын үйлчилгээ үзүүлнэ (16-р хэсэг).
Хараат байдал	Загвар, өгөгдөл, эх код байгууллагын серверт үлдэх тул Содурагаас хараат бус ажиллах боломжтой.

Дүгнэлт

Хүний нөөцийн мэдлэгийг дотоод системд төвлөрүүлж, мэдээллийн нууцлалыг хамгаалах энэхүү саналыг сонирхсонд баярлалаа. Дараагийн алхамд та асуулт, танилцуулга өгч зөвшөөрвөл бид дүн шинжилгээ хийж, системийн нарийвчилсан тодорхойлолтыг бэлтгэнэ.

Содура ХХК-ийн мэргэжлийн баг нь офлайн ажилладаг, файл уншдаг, ChatGPT-тэй төстэй чанартай дотоод AI системийг төрийн болон бүс нутгийн байгууллагуудад нэвтрүүлэхэд бэлэн байна.

Уулзалтад зориулсан асуултууд

Дотоод өгөгдлийн бодлого: «Бид таны байгууллагын дотоод өгөгдөлд хандах боломжтой бол ямар аюулгүй байдлын шаардлагыг хангахыг хүсэх вэ?»
- Энэ нь байгууллагын аюулгүй байдлын бодлогыг ойлгох зорилготой.
Төсөв: «Энэ төсөл 37 сая төгрөгт багтах боломжтой юу, эсвэл өөр хувилбар хайж байна уу?»
- Энэ нь төсвийн боломжийг тодруулах зорилготой.
Ажлын урсгал: «Одоогийн ажлын процессд хамгийн их цаг зарцуулдаг хэсэг юу вэ? Энэ систем түүнийг хэрхэн шийдвэрлэх вэ?»
- Энэ нь системийн үр дүнг тодорхойлох зорилготой.
Хугацаа: «Та энэ төслийг ямар хугацаанд хэрэгжүүлэхийг хүсэж байна вэ?»
- Энэ нь хэрэгжүүлэлтийн хугацааг тодруулах зорилготой.